Mayıs 2026 itibarıyla Abd ile İran arasında ateşkes devam ederken ve müzakereler sürerken İsrail’in saldırılara devam etmemesi Abd ve İsrail’in birlikte İran’a karşı başlattıkları savaşın şimdilik Abd ile İran arasında devam ettiğini göstermektedir. Her iki tarafında yeni bir çatışmaya başlamayı istemedikleri görülmektedir. Savaş öncesinde gündemde bile olmayan Hürmüz Boğazı sorununun müzakerelerde nükleer kapasite konusunun önüne geçerek ilk sırayı aldığı anlaşılmaktadır. Bu durum Abd’nin başarısız gözükmesine sebep vermektedir ancak Abd’nin Hürmüz konusunu kullanarak uluslararası bir koalisyon kurma çalışmaları başarılı olursa işler değişebilir.
İran, tarihi çok eskilere giden köklü bir devlettir ancak İkinci Dünya Savaşı’nın bitiminden günümüze kadar iyiye gittiği söylenemez, Batı sistemi tarafından uzun süre yoğun ambargolara maruz kalması sebebiyle günümüz dünyasının teknoloji ve konforundan uzak gözükmektedir. Millet olarak geçmişten gelen birikimleriyle dış müdahalelere karşı birlik olmaları son derece doğru bir davranıştır ancak toplum içinde önemli bir kesimin yönetime karşı olduğu da bilinen bir gerçektir. Günümüz dünyasında sadece milli veya dini ideolojik söylemler ve motivasyonlar ile toplumların gündelik yaşamını yönetmek son derece zordur. Bu açıdan bakılırsa, Abd ve İsrail’in yapmış olduğu saldırılarda İran’ın dini liderini ve yönetimin kadrosunun önemli isimlerini ortadan kaldırarak İran’da iktidar değişikliğinin önünü açmış oldukları söylenebilir. Elbette böyle bir iktidar değişikliği bir gecede olmayacaktır, zamana yayılacak ancak makul bir süre içinde, yumuşak geçişlerle gerçekleşmesi beklenebilir.
Diğer taraftan Abd’nin İran Bölgesine askeri yığınak yapmaya devam etmesi dikkatle takip edilmelidir. İnsan psikolojisi konfor alanından çıkmamaya yatkındır ve gelmekte olan tehlikeyi görse veya sezse bile yok değildir, öyle olmaz, o kadar da değil canım gibi söylemlerle tehlikeleri geçiştirme, önemsizleştirme, görmezden gelme eğilimine çoğunlukla girebilir.
Abd’nin ve İsrail’in gerçek niyetini kimse bilemez.
Eğer Abd, İran’ın tamamını kontrol etmek istiyorsa, müzakere görünümü altında yığınak için zaman kazanacak, İran’ı yormaya çalışacak ve hazır duruma geldiğinde saldıracaktır. Elbette İran’da bu ihtimali hesaba katıyordur ancak savaş durumunda sadece güç konuşur ve İran’ın gücü tek başına Abd’ye yetmez. Abd ve İsrail sadece havadan bombalayarak istediklerini elde edemezler ancak Bae ordusunu kullanabilirler. Suudi Arabistan Ordusunu da kullanmak isteyebilirler ancak Türkiye ve Pakistan engel olacaktır.
İran’ın Rusya ile müttefik olduğu yanlış bilinen bir olgudur. İran Rusya tarafından birkaç kez işgal edilmiştir ve tarihin hiçbir döneminde yakın müttefik olmamışlardır. İkisi arasında stratejik ortaklık vardır ancak bu tip bir savaşın gidişatını değiştiremeyebilir. Çin İran’a destek olmaktadır ancak Çin’in uluslararası ilişkilerde dinamik bir görüntü çizmediği ve etki alanlarının sınırlı olduğu gözükmektedir. Yine İran’da yaşanan savaşın yönünü değiştirecek bir etki üretemeyebilir. Ayrıca başta Rusya olmak üzere Çin’de kendi çıkarları için çok rahatça Abd ile anlaşarak İran’a vermiş oldukları sınırlı desteklerini çekebilirler.
Sonuç olarak Abd – İran savaşı’nda seçenekler çok değildir. Abd İran’ın tam olarak kendisine bağlanmasını istemektedir. İran’da yönetim karmaşası yaşanmaktadır, teslim olmalarını beklememek gerekir ancak yıkıcı bir savaşı kaldıramazlar kanaatindeyim. Abd İran ile kara savaşına girerse ciddi kayıplar verebilir ancak nihayetinde kazanan taraf olacaktır, uzun dönem için bakılırsa elini epeyce güçlendirir, bu sebeple göze alabilir. Elbette Çin ve Rusya’nın bu savaşa direkt veya dolaylı olarak müdahil olmaları ihtimali vardır ancak yüksek gözükmemektedir, eğer müdahil olurlarsa bu durum ayrı bir yazının konusu olabilir. İran arka kapı diplomasisi ile Abd’nin hoşuna gidecek bir anlaşma yapabilir ancak bunun önünde en büyük engelin ise tutarsız davranışları ile Trump olduğu görülmektedir. Özetle, savaş yakın bir zamanda anlaşma ile tamamen bitebilir, yüksek yoğunluklu bir savaşa evrilerek Abd’nin zaferi ile sonuçlanabilir veya az bir ihtimal de olsa bu şekilde soğutularak üstü kapanabilir.